Nadciśnienie tętnicze

Jakie ciśnienie jest za wysokie

Od 2024 r. polskie i europejskie wytyczne dzielą ciśnienie na trzy kategorie. Polscy eksperci (PTNT i PTK) nazywają najniższą „optymalną”, bo słowo „niepodwyższone” z wytycznych ESC mogłoby sugerować, że coś jest nie tak.^[1] Kategorię wyznacza wyższa z dwóch liczb - jeśli masz 125/92, to liczy się 92.

W domu ciśnienie jest zwykle niższe niż u lekarza, dlatego progi dla pomiarów domowych są inne:^[2]

Pomiar „na szybko”, bez standardowych warunków, potrafi wyjść o 5-10 mm Hg wyżej niż porządny pomiar w gabinecie.^[2] Jeden wysoki wynik to jeszcze nie choroba - rozpoznanie opiera się na serii pomiarów.

Ilu Polaków to dotyczy

• Według danych NFZ z lat 2018-2022 nadciśnienie ma około 11 mln osób, czyli 34-35% dorosłych.^[1]
• W badaniu WOBASZ II (2013-2014) skutecznie kontrolowane ciśnienie miało tylko 23% chorych, a o chorobie wiedziało 59%.^[6]
• W badaniu NATPOL 2011 tylko 3 z 2413 badanych poprawnie podały górną granicę prawidłowego ciśnienia.^[7]
• Wśród osób po 60. roku życia nadciśnienie ma trzech na czterech (POLSENIOR2).^[1]

Leczenie kosztuje: w 2018 r. NFZ wydał na refundację leków na nadciśnienie około 1,2 mld zł, czyli mniej więcej 14% budżetu refundacji aptecznej.^[8]

Jak mierzyć ciśnienie w domu

1. Aparat: automatyczny, walidowany, z mankietem na ramię dobranym do obwodu ramienia. Aparat starszy niż 4 lata może przekłamywać.^[2]
2. 30 minut wcześniej: bez wysiłku, kawy i papierosa. W razie potrzeby skorzystaj z toalety.^[2]
3. Usiądź w cichym miejscu na 5 minut: plecy oparte, nogi nieskrzyżowane, ręka podparta, mankiet na wysokości serca.^[2]
4. Schemat 2 x 2 przez 7 kolejnych dni (minimum 3): dwa pomiary rano i dwa wieczorem, przed jedzeniem i lekami, na tym samym ramieniu.^[1]
5. Rano nie mierz zaraz po przebudzeniu. Zapisuj wszystkie wyniki i zabierz zapis do lekarza - liczy się średnia.^[2]

Jak lekarz stawia rozpoznanie

Gdy w gabinecie wychodzi 140-159/90-99 mm Hg, wytyczne zalecają potwierdzić to pomiarami w domu albo 24-godzinnym holterem ciśnieniowym.^[2] Przy 180/110 lub więcej lekarz najpierw wyklucza stan nagły.

Na początku zleca się podstawowe badania krwi i moczu. Co oznaczają ich wyniki, opisuje serwis Zbadaj to: cholesterol, kreatynina i eGFR, glukoza, potas, sód.

Leczenie według wytycznych

Nie podaję dawek ani schematów - leki dobiera lekarz. Ta część ma pomóc zrozumieć, co i dlaczego słyszysz w gabinecie.

• Kiedy leki: przy potwierdzonym ciśnieniu 140/90 lub wyższym od razu zmiana stylu życia i leki, niezależnie od innych czynników ryzyka. Przy ciśnieniu podwyższonym zwykle najpierw 3 miesiące zmian stylu życia, a leki tylko przy wysokim ryzyku.^[2]
• Cel: u większości leczonych skurczowe 120-129 mm Hg, nie niżej niż 120/70. Łagodniejszy cel m.in. od 80. roku życia i przy zespole kruchości.^[1][2]
• Grupy leków pierwszego wyboru: inhibitory ACE, sartany, blokery kanału wapniowego (np. amlodypina) i diuretyki tiazydowe lub tiazydopodobne. Beta-blokery - gdy są dodatkowe wskazania, np. po zawale.^[1][2]
• Jedna tabletka zamiast kilku: wytyczne zalecają zwykle od początku dwa leki w jednej tabletce (preparat złożony).^[1][2]
• Na całe życie: leków nie odstawia się samemu, nawet gdy wyniki są dobre - o zmianach decyduje lekarz.^[12][2]

Po co to wszystko: w metaanalizie 123 badań każde obniżenie skurczowego ciśnienia o 10 mm Hg zmniejszało ryzyko udaru o 27%, niewydolności serca o 28%, a zgonu z każdej przyczyny o 13%.^[4]

Styl życia - konkretne liczby

Co przysługuje w NFZ

• Moje Zdrowie - bezpłatny bilans zdrowia od 20. roku życia: co 5 lat do 49 lat, co 3 lata od 50 lat. Ankieta w Internetowym Koncie Pacjenta, w mojeIKP albo w przychodni POZ; na wizycie podsumowującej mierzy się ciśnienie, a po 40. roku życia ocenia ryzyko sercowo-naczyniowe.^[10]
• CHUK - program profilaktyki chorób układu krążenia dla osób w wieku 35-65 lat bez rozpoznanej choroby serca. Bez skierowania, w POZ, raz na 5 lat.^[11]
• Refundacja leków - przykład amlodypiny: od 1.10.2026 refundowanych jest 33 opakowań, odpłatność 30%, a osoby od 65. roku życia dostają je bezpłatnie (lista S).^[14]

Pytania

Powiązane